ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής
με την προσεκτική ανάγνωση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής κατανόησε
σωστά όλες τις απαιτήσεις του θέματος και αν ανταποκρίνεται σ' αυτές. Γραπτά
που δείχνουν ολοφάνερα ότι η σκέψη του μαθητή κινείται έξω από το θέμα
βαθμολογούνται από 0-12,5.
Γενικά στα γραπτά ο διορθωτής πρέπει να προσέξει:
Α) Το περιεχόμενο, δηλ. το σύνολο των οργανωμένων
σκέψεων που διατυπώνει ο μαθητής πάνω στο δεδομένο πρόβλημα.
Θετικά στοιχεία θεωρούνται:
- Η ξεκάθαρη θέση που παίρνει ο μαθητής απέναντι στο πρόβλημα, η προσωπική του άποψη που μπορεί να είναι και αντίθετη με τις ως τώρα γνωστές και παραδεκτές απόψεις, αρκεί να είναι τεκμηριωμένη. Ο βαθμολογητής δεν πρέπει να επηρεάζεται από την προσωπική του άποψη.
- Το είδος των γνώσεων-σκέψεων, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να στηρίξει τη θέση του, και μαζί η κριτική του ικανότητα και η ορθότητα επιλογής των προσφορότερων γνώσεων. Ο βαθμολογητής δηλαδή πρέπει να προσέξει: αν οι γνώσεις είναι αφομοιωμένες και αποτελούν κτήμα του μαθητή· αν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του θέματος κι έχουν λειτουργική σχέση μ' αυτό· αν βασίζονται στα ουσιαστικά γνωρίσματα των δεδομένων εννοιών.
- Ο τρόπος που οργανώνει τις σκέψεις του· η ικανότητά του να τους δίνει μορφή λογικών επιχειρημάτων με αποδεικτική δύναμη και αξία.
- Ο πλούτος και η ορθότητα των επιχειρημάτων που χρησιμοποιεί για να δικαιολογήσει τις απόψεις του.
- Η ανάπτυξη όλων των θεματικών κέντρων.
- Ο βαθμός επίτευξης του στόχου που επιδιώκει με το παραγόμενο κείμενο.
- Η ελευθερία, η ευρύτητα, η άνεση και η σοβαρότητα της σκέψης· η έλλειψη προκατάληψης και εριστικής διάθεσης.
- Τα στοιχεία αυτά ως σύνολο έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και βαθμολογούνται από (0-20).
Σφάλματα για το περιεχόμενο θεωρούνται:
- Η προβολή μιας φανερά παράλογης ή ακαθόριστης θέσης.
- Η μη λογική "στήριξη" μιας ορθής θέσης.
- Η φτωχή και περιορισμένη επιχειρηματολογία.
- Η απλή παράθεση ξένων, αναφομοίωτων γνώσεων.
- Ο περιττός φόρτος ιστορικών και άλλων παραδειγμάτων.
- Η αναπλήρωση της έλλειψης επιχειρημάτων με παραγγέλματα, συμβουλές, ρητά, γνώμες στοχαστών. Των στοιχείων αυτών είναι αποδεκτή η μετρημένη χρήση και μάλιστα όταν έρχονται σε ενίσχυση των λογικών επιχειρημάτων.
- Τα παρείσακτα στοιχεία που δεν περιέχονται στις απαιτήσεις του θέματος.
- Τα γενικά και αυθαίρετα συμπεράσματα.
- Η ανάπτυξη δευτερευόντων σε σημασία σημείων σε βάρος των πρωτευόντων.
- Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αδυναμία του μαθητή να δει την ουσία του προβλήματος και η κίνηση της σκέψης του στην περιφέρεια του θέματος.
Β) Τη δομή/διάρθρωση των σκέψεων που καθορίζουν το σχέδιο και την
οικονομία του κειμένου.
Θετικά στοιχεία θεωρούνται:
- Η λογική διάταξη των σκέψεων, η οργανική και αρμονική σύνδεση μεταξύ τους, έτσι που να βγαίνει η μια μέσα από την άλλη κατά λογική ακολουθία και ακόμη η συγκρότηση των σκέψεων σε πειστικά επιχειρήματα(βλέπε και Έκφραση έκθεση Γ Λυκείου, σελ 288).
- Η ορθή κατάταξη των επιχειρημάτων σε κλιμακωτή μορφή.
- Η προοδευτική αποκάλυψη και δικαιολόγηση της προσωπικής θέσης.
- Η φυσική και αβίαστη κατάληξη σ' ένα λογικό συμπέρασμα.
- Η ανεξαρτησία από προκαθορισμένα γενικά πρότυπα (καλούπια) και η πρωτοτυπία.
- Η ένταξη του παραγόμενου λόγου στο ζητούμενο επικοινωνιακό πλαίσιο.
·
Τα στοιχεία αυτά βαθμολογούνται σαν σύνολο από 0-8.
Σφάλματα στη διάρθρωση των σκέψεων θεωρούνται:
- Η έλλειψη καθορισμένης πορείας και η άτακτη παράθεση των σκέψεων.
- Η έλλειψη ενότητας είτε ανάμεσα στα μέρη (πρόλογο, κύριο θέμα, επίλογο) είτε ανάμεσα στις επιμέρους σκέψεις και επιχειρήματα.
- Η κυκλική πορεία στην ανάπτυξη, που δεν προωθεί τη σκέψη με νέες εμπνεύσεις, αλλά την επαναφέρει στο σημείο αφετηρίας με επαναλήψεις.
Γ) Την έκφραση ή μορφή. Αυτή αποτελεί το είδος, την
ποιότητα του λόγου, που χρησιμοποιεί ο μαθητής, για να διαρθρώσει και να
παρουσιάσει το σύνολο των σκέψεών του.
Θετικά στοιχεία θεωρούνται:
- Η ακρίβεια της διατύπωσης, η σαφήνεια και η καθαρότητα, η μετρημένη χρήση των εκφραστικών τρόπων.
- Η επιλογή της κατάλληλης γλωσσικής ποικιλίας ανάλογα με το είδος του παραγόμενου κειμένου.
- Η ομοιομορφία του λόγου σ' ολόκληρη την έκθεση, που δείχνει ότι οι διατυπωμένες σκέψεις είναι προσωπικό κτήμα του μαθητή.
- Ο λογικός, λεκτικός και εκφραστικός πλούτος.
- Η τήρηση των μορφοσυντακτικών κανόνων.
- Η ορθογραφία και η σωστή χρήση των σημείων στίξης.
- Τα στοιχεία μορφής στο σύνολο βαθμολογούνται από 0-12.
Σφάλματα στην έκφραση θεωρούνται:
- Η εκφραστική ανακρίβεια, η ασάφεια και αοριστία, το σκοτεινό ύφος και o επιφανειακός εκφραστικός πλούτος (βερμπαλισμός, κενολογία).
- Ο ιστορισμός, ο ρητορισμός, ο λογοτεχνισμός, η φλυαρία, η ωραιολογία.
- Η εκφραστική ανομοιομορφία.
- Η εκφραστική δυσκαμψία και φτώχεια, που συχνά συνοδεύεται από τη μονότονη επανάληψη λέξεων και εκφράσεων.
- Η απεραντολογία με τις φορτικές επαναλήψεις νοημάτων.
- Η ανάμειξη της δημοτικής και της καθαρεύουσας.
- Τα γραμματικά και συντακτικά λάθη. Η επισήμανσή τους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες που περιέχουν τα σχολικά εγχειρίδια (Νεοελληνική Γραμματική, Συντακτικό της νέας ελληνικής).
Θεώρηση του συνόλου
Η προσπάθεια για αξιολόγηση της παραγωγής κειμένου
με την πρόσθεση των επιμέρους βαθμών μπορεί να μην ανταποκρίνεται στο αίτημα
για δίκαιη βαθμολόγηση. O ίδιος ο διορθωτής αισθάνεται πολλές φορές την ανάγκη
να δει το γραπτό στο σύνολό του.
'Αλλωστε περιεχόμενο, σχέδιο και μορφή, ουσιαστικά
δεν διαχωρίζονται. Γι' αυτό, καλό είναι η βαθμολογία να στηρίζεται στη θεώρηση
του συνόλου σε συνδυασμό με την εκτίμηση των επιμέρους στοιχείων.
Με την ευκαιρία αυτή μπορεί ο διορθωτής να λάβει
υπόψη του και τη γενική εικόνα του γραπτού.
Θετικά στοιχεία θεωρούνται: η ευανάγνωστη γραφή, το
καθαρογραμμένο γραπτό, η ορθή χρήση των σημείων στίξης, η ορθή διάκριση
παραγράφων.
Αρνητικά στοιχεία είναι: η ακαταστασία του γραπτού, η κακή
χρήση της στίξης, η έλλειψη παραγράφων, οι συχνές διαγραφές λέξεων και φράσεων,
οι μουντζούρες.
Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Γενικές αρχές και τεχνικές υποδείξεις για την
αξιολόγηση των γραπτών δοκιμίων των Γενικών Εξετάσεων και εγκύκλιος 44135/Γ2/15-4-2009,
και Έκφραση έκθεση Γ΄ Λυκείου, σελ 288-289.
