Σχολιασμός θεμάτων Πανελλαδικών Εξετάσεων - Ενδεικτικές Απαντήσεις

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2021

 

Τα θέματα που τέθηκαν σήμερα χαρακτηρίζονται «βατά» και με σαφείς διατυπώσεις που αφήνουν περιθώριο περιθώριο αυτενέργειας.  Ειδικότερα το Κείμενο 2 αναφέρεται στους θεματικούς κύκλους της Β’ Λυκείου, όπως και η άσκηση Β2 είναι από τη θεωρία της Β’ Λυκείου.

Τα μη λογοτεχνικά κείμενα καταδεικνύουν ότι οι μαθητές πρέπει να μελετούν αρθρογραφία. Το λογοτεχνικό κείμενο αποτελεί μελοποιημένο ποίημα.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Η αναγκαιότητα του επαγγελματικού προσανατολισμού – Οι δυσκολίες επαγγελματικής αποκατάστασης και σταδιοδρομίας.

·         Δημοφιλείς σχολές

·         Κορεσμός επαγγελμάτων

·         Ανεργία – βιοπορισμός ή ικανοποίηση προσδοκιών

·         Οικονομική κρίση – συμβιβασμός ή «μετανάστευση»;

 

Β1.

α. Σωστό

β. Σωστό

γ. Λάθος

δ. Σωστό

ε. Λάθος

 

Β2. α. Κυριολεκτικός τίτλος: Οι δυσκολίες της επαγγελματικής σταδιοδρομίας

 Μεταφορικός τίτλος: Στον στίβο της επαγγελματικής σταδιοδρομίας

 

Β. Στατιστικά στοιχεία – τεκμήρια – επίκληση στη λογική – πειστικότητα – αποτελεσματικότητα

Μαρτυρίες – τεκμήρια – επικληση στη λογική – πειστικότητα – αυτούσια παράθεση – βιωματικότητα – ζωντάνια – αμεσότητα – εύληπτος λόγος- αποτελεσματικότητα

 

Β3.

Α’ πληθυντικό.....(«μπορούμε, κάνουμε)... συλλογικό αίσθημα φόβου, αγωνίας...ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα...

Μεταφορές.... («αδιαπέραστο πέπλο», «καίει τα χείλη μας») ...αίσθημα αγωνίας, πόνου...συναισθηματική φόρτιση....

Ρητορική ερώτηση... («Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;»)....αίσθημα αβεβαιότητας και προσμονής.... συναισθηματική προσέγγιση...διαλογική  μορφή...

 

Γ.  Αντίθεση ανάμεσα σε έναν ουτοπικό, ξέγνοιαστο κόσμο («Σείριο») και σ’ έναν πραγματικό , γεμάτο «αρρώστια και πληγή».

Συγκίνηση – προβληματισμός - ενσυναίσθηση

·         Εικόνα...

·         Εναλλαγή χρόνων

·         γ’ ρηματικό πρόσωπο

·         σχήματα λόγου

Εσύ που θα προτιμούσες να ζήσεις; Σε έναν κόσμο ξέγνοιαστο ή σε έναν κόσμο γεμάτο προκλήσεις;

 

Δ.  Διαδικτυακό άρθρο

Πομπός: μαθητής

Αποδέκτες: ευρύτερο νεανικό κοινό

Εφόδια: πνευματική αρτίωση – δεκτικότητα σε νέες ιδέες – δια βίου παιδεία-ψηφιακές δεξιότητες- κριτική ικανότητα – γόνιμη αμφιβολία – δημοκρατικό ήθος – πολύπλευρη και αδιάλειπτη ενημέρωση – ψυχική ανθεκτικότητα – αισιοδοξία – ανεκτικότητα – αλληλεγγύη -οικουμενικό πνεύμα.....

Δράσεις: εθελοντισμός – φιλανθρωπία – συμμετοχή στα κοινά – οικολογικές δράσεις – Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων – Προγράμματα Ανταλλαγής Νέων – Διοργάνωση Συνεδρίων – Αρθρογραφία ....

 

 

 

 

 

 

 

Θεματικοί Κύκλοι για την Έκθεση: Ανεκτικότητα - Αίσθημα Ευθύνης

ΚΕΙΜΕΝΟ 1: ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ

Η ανεκτικότητα

            Κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί πριν λίγα χρόνια πόσο επίκαιρη θα γινόταν η αρετή της ανεκτικότητας. Κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι οι εθνικές και θρησκευτικές διαφορές ήταν δυνατό να εκτραπούν τόσο εύκολα σε μίσος, το οποίο θα όπλιζε στρατούς και θα τους ωθούσε σε αιματηρές συγκρούσεις, θα γεννούσε εμπρηστές που με τους πυρσούς τους θα πυρπολούσαν κατοικίες αλλοδαπών, θα ενέπνεε δημοσιογράφους να προτρέψουν σε πρωτοσέλιδα εφημερίδων τους πολιτικούς με συνθήματα όπως «Τσακιστέ τους εχθρούς». Και όμως, παρόμοια φαινόμενα αποτελούν σήμερα πραγματικότητα. Γίνεται έτσι ξαφνικά επιτακτική η ανάγκη να ξανασκεφτούμε μια αρετή που μέχρι πριν από λίγο όλοι θεωρούσαμε ότι ανήκει στα πολιτιστικά μας αυτονόητα: την αρετή της ανεκτικότητας.

            Οι αγώνες για ανεξιθρησκία, για κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων, για ελευθερία του λόγου και της συνείδησης, για αποποινικοποίηση του φρονήματος και πάνω από όλα, για καθιέρωση φιλελεύθερων και δημοκρατικών θεσμών, συνδέονται άρρηκτα με το αίτημα της ανεκτικότητας.

            Η αξία της ανεκτικότητας προκύπτει ανάγλυφη αν τη συγκρίνουμε με το αντίθετο της: τον φανατισμό και τη μισαλλοδοξία. Καθημερινή εμπειρία όλων μας είναι ότι στον κόσμο δεν επικρατούν ενιαίες θρησκευτικές, πολιτικές ή ηθικές αντιλήψεις και ότι στα διάφορα πρακτικά ερωτήματα που απασχολούν ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο κύκλο ανθρώπων δεν δίνονται συνήθως ομόφωνες απαντήσεις. Φανατικός και μισαλλόδοξος δεν είναι απλώς όποιος είναι πεισμένος ότι οι δικές του αξίες, απόψεις και προτάσεις είναι ορθότερες. Αποκλείει εκ των προτέρων το να έχουν οι άλλοι ορθές αξίες, απόψεις και προτάσεις. Αντίθετα, η ανεκτικότητα είναι η στάση εκείνου που, αν επιμένει στις απόψεις του, είναι επειδή έχει προηγουμένως προσπαθήσει να ελέγξει την ορθότητα τους. Είναι η στάση εκείνου που δέχεται εκ των προτέρων ότι μπορεί να έχει κάνει λάθος στις εκτιμήσεις του και που θεωρεί ευπρόσδεκτα τα επιχειρήματα των άλλων, γιατί τον βοηθούν να οξύνει τον έλεγχο του.

Η ηθική της ανεκτικότητας είναι ηθική της ειρήνης. Αξιώνει από όλους μας, εν όψει του γεγονότος ότι μας χωρίζουν πολλά πράγματα, να προτάσσουμε πάντα αυτά που μας ενώνουν. Και σήμερα μας ενώνουν πολύ περισσότερα πράγματα από όσα ένωναν τους ανθρώπους σε παλαιότερες εποχές. Μας ενώνει όχι απλώς η επιθυμία αποφυγής του πολέμου, αλλά και η συνείδηση ότι μόνο με τον συντονισμό των προσπαθειών όλων μας μπορούν πια να εξασφαλιστούν ακόμη και οι φυσικές και βιολογικές προϋποθέσεις της επιβίωσης μας.

Π.Σούρλας

ΚΕΙΜΕΝΟ 2: ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ

Ευθύνη ως αξία και στάση ζωής

Η «ευθύνη», ως έννοια και στάση ζωής, είναι από τις πιο αμφίβολες κατανοητικές στάσεις. Αν, βέβαια, κανείς τη μετρήσει σοβαρά, ως διάθεση «ανάληψης» και ως στάση «ανταπόκρισης». Ταυτόχρονα, ως λέξη, είναι μάλλον άβολη. Για να μην πω ενοχλητική, για τους πολλούς τουλάχιστον...Δεν είναι, επομένως, τυχαίο ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο χαμηλής ατομικής και κοινωνικής υπευθυνότητας. Οι συνέπειες είναι τραγικές..! Εμφανίζονται είτε ως υποτίμηση του παρελθόντος, είτε ως αδέξιος χειρισμός του παρόντος, είτε - το χειρότερο - ως αδυναμία σωστής «ανάγνωσης» του μέλλοντος. Ένα μέλλον το οποίο έχουμε ήδη τραγικά υποθηκεύσει...

[...]

Πρώτο και βασικό μάθημα ζωής: το μάθημα της αυθεντικότητας. Η εσωτερική στροφή και καλλιέργεια που επιτρέπει στο άτομο να ψάχνει βαθιά μέσα του, για να ανακαλύψουμε το πρόσωπο που είναι προορισμένο να γίνει. Είναι σημαντικό να ακολουθεί κανείς το όραμα του «προσώπου» του. Να αποφεύγει κάθε τι που τον βγάζει από την τροχιά μιας επιθυμητής πορείας προς την αυτοπραγμάτωση...Ο τρόπος για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι μια και μόνο συνεπής και υπεύθυνη πορεία και προς τον εαυτό του και προς τους άλλους: να προσανατολιστεί στην ανακάλυψη του εαυτού του (αυτογνωσία) και στην αναζήτηση του δρόμου προς την πραγματική ευτυχία...Αυτό, είναι μια βαθύτερη αντίληψη νοήματος. Είναι μια πορεία ανακάλυψης. Ένα «μάθημα ζωής» και Συναισθηματικής Νοημοσύνης για το πώς να ακούμε την καρδιά μας, πώς να κατανοούμε, πώς να αναγνωρίζουμε και να μοιραζόμαστε συναισθήματα με τους άλλους.

Ευρύτερα, θα έλεγα ότι ένας υπεύθυνος άνθρωπος δεν είναι μόνον «αυτογνώστης». Δεν ζει μόνο με ή για τον εαυτό του. Είναι ένας ευρύτερα ενήμερος άνθρωπος. Γνώστης και κάτοχος μιας γενικής παιδείας, με δυνατότητα εμβάθυνσης και κριτικής στάσης. Μόνον έτσι θα μπορεί να διακρίνει τις αντινομίες της ζωής, να αξιολογεί τις ευκαιρίες και τις επιλογές του...

Το άτομο που έχει αναπτύξει την αξία της υπευθυνότητας βρίσκει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα ζωής στην κοινωνική του διάσταση. Μαθαίνει να ενεργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποκτά όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση και προσωπική επιτυχία, αλλά γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις και να συνεργάζεται με τους άλλους. Έτσι, σφυρηλατεί την αυτοεκτίμησή του και την αυτορυθμιζόμενη προσωπικότητά του, στοιχεία απαραίτητα για μια δυνατή προσωπικότητα...

Μόνο από μια τέτοια προσωπικότητα εκπορεύεται η προσωπική ευθύνη και η υπεύθυνη «στάση ζωής». Μόνο μια τέτοια στάση ευθύνης σφυρηλατεί μια νέα γενιά ευθύνης, μια οικογένεια ευθύνης, ένα σχολείο ευθύνης...Μέσα από όλα αυτά θα προκύψει, ο συνειδητοποιημένος πολίτης, ο πολίτης ευθύνης, ο επιλεκτικός, ο ώριμος, ο υπεύθυνος πολίτης. Ένας πολίτης μέσα από η λογική και την ευαισθησία του μεγάλου Ν. Καζαντζάκη: «...Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γη...αν δεν σωθεί, ΕΓΩ φταίω,...». Αυτός ο πολίτης είναι ο δικός ΜΑΣ δρόμος.

Ελένη Δούκα, https://www.huffingtonpost.gr/, 3/12/2015

ΘΕΜΑ Α (15 μονάδες)

Με συνοπτικό τρόπο να αποδώσετε το νοηματικό περιεχόμενο που αποδίδει ο συγγραφέας στον όρο «ανεκτικότητα», με βάση το παρακάτω απόσπασμα του Κειμένου 1: «Η αξία της ανεκτικότητας [...] έλεγχό του» (50-60 λέξεις).

ΘΕΜΑ Β

1^ο ερώτημα (15 μονάδες)

Να εξηγήσετε, με βάση όσα αναφέρονται στο Κείμενο 1, γιατί η ανεκτικότητα είναι απαραίτητη στην εποχή μας (70-90 λέξεις)

2^ο ερώτημα (10 μονάδες)

Στο Κείμενο 2 η αρθρογράφος θέλει να παρακινήσει και να συμβουλεύσει τον αναγνώστη. Να καταγράψετε τρεις γλωσσικές επιλογές με τις οποίες προσπαθεί να επιτύχει τον παραπάνω στόχο.

3^ο ερώτημα (15 μονάδες)

Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 2 η αρθρογράφος επικαλείται τα λόγια του Ν. Καζαντζάκη «...Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γη...αν δεν σωθεί, ΕΓΩ φταίω,...».

α) Να αναπτύξετε τη σκέψη του Ν. Καζαντζάκη σε 40-50 λέξεις (5 μονάδες)

β) Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση της αρθρογράφου με την παράθεση των λόγων αυτών (50-60 λέξεις) (5 μονάδες)

γ) Να μετασχηματίσετε το απόσπασμα χρησιμοποιώντας το γ’ πρόσωπο. Τι αλλάζει ως προς το ύφος; (5 μονάδες)

ΘΕΜΑ Δ (30 μονάδες)

Στο προαύλιο του σχολείου σου διαβάζεις το γκράφιτι: «Η πρόοδος και ο πολιτισμός δε χτίζονται με το μίσος και τον διαχωρισμό αλλά με τo αίσθημα ευθύνης και την ανεκτικότητα». Σκέφτεσαι ότι φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ...Με αφορμή λοιπόν αυτό και αξιοποιώντας τα στοιχεία των κειμένων που σου δίνονται εκθέτεις τις σκέψεις σου σε μια ομιλία στους συμμαθητές σου (300-350 λέξεις).

Ενδεικτικές απαντήσεις:

ΘΕΜΑ Α

Ανεκτικότητα...

·         Έλλειψη δογματισμού/φανατισμού

·         Διαλλακτικότητα

·         Αγάπη και σεβασμός για τον συνάνθρωπο

·         Αλληλεγγύη

·         Δεκτικότητα

·         Γόνιμη αμφιβολία/αμφισβήτηση

ΘΕΜΑ Β

1^Ο ερώτημα

Επιτακτική η ανεκτικότητα σήμερα γιατί παρατηρείται έξαρση:

• ·         Φανατισμού
• ·         Ρατσισμού
• ·         Εθνικισμού
• ·         Φαινομένων κοινωνικής νοσηρότητας
• ·         Παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• ·         Απουσία διαλόγου-δημοκρατικού ήθος
• ·         Υπόθαλψη ειρήνης

ΚΕΙΜΕΝΟ 2: ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ

Ευθύνη ως αξία και στάση ζωής

2^ο ερώτημα

·         Ρηματικά πρόσωπα (α’ ενικό, α’ πληθυντικό, β’ ενικό...)

·         Συνυποδηλωτική λειτουργία της γλώσσας

·         Ασύνδετο σχήμα

·         Σημεία στίξης

·         Υποτακτική έγκλιση

·         Μακροπερίοδος λόγος

·         Υποτακτική σύνδεση

3^ο ερώτημα

α) Χρέος ατόμου...να έχει συνείδηση αίσθημα ευθύνης, να μην είναι φυγόπονος αλλά να δραστηριοποιείται, να υποτάσσει το εγώ στο εμείς, να προάγει το συλλογικό συμφέρον, να αποτελεί γνήσιο παράδειγμα...

β) Επίκληση στην αυθεντία, ενίσχυση της επιχειρηματολογίας, παρακίνηση δέκτη, προτρεπτικός τόνος...

γ) Ο Ν. Καζαντζάκης προτρέπει τον πολίτη να αγαπάει την ευθύνη. Να λέει αυτός μονάχος του έχει χρέος να σώσει τη γη...αν δεν σωθεί, ΑΥΤΟΣ φταίει...

Το ύφος γίνεται απρόσωπο και ουδέτερο.

Πανελλήνιες 2019: Απαντήσεις στο θέμα της Έκθεσης

ΘΕΜΑ

«Για να διατηρούν τις βασικές τους αρχές, οι σύγχρονες δημοκρατίες βασίζονται στη δράση των ενεργών πολιτών» είναι το θέμα αφιερώματος στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σου. Σε ένα άρθρο 500-600 λέξεων να παρουσιάσεις τεκμηριωμένα τις θέσεις σου για το θέμα, εστιάζοντας: α. στις ενέργειες με τις οποίες ο πολίτης κάνει πράξη τη δημοκρατία στην καθημερινότητά του, και β. στις δράσεις με τις οποίες το σχολείο μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση ενεργών πολιτών με δημοκρατικό ήθος. Προσοχή: στο άρθρο να μην αναγράψετε το ονοματεπώνυμό σας.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: ΑΡΘΡΟ

·         ΤΙΤΛΟΣ

·         Κυριολεκτική λειτουργία γλώσσας

·         Γ’ πρόσωπο

ΤΟΜΕΙΣ ΑΝΤΛΗΣΗΣ ΥΛΙΚΟΥ

Α’ ζητούμενο:

Ενέργειες με τις οποίες ο πολίτης κάνει πράξη τη δημοκρατία στην καθημερινότητά του:

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ:

·  κριτική σκέψη, γόνιμη αμφιβολία, προβληματισμός, πολύπλευρη ενημέρωση και διαμόρφωση προσωπικής άποψης για δημόσια ζητήματα

·         αδιάλειπτος έλεγχος πληροφοριών (ως πομπός και δέκτης)

·         δια βίου παιδεία

·         Πολίτες αδογμάτιστοι, απροκατάληπτοι, νηφάλιοι

ΗΘΙΚΟΣ:

·         Εθελοντισμός, φιλανθρωπία, διάθεση προσφοράς

·         Ηθικές αρετές: μέτρο, εγκράτεια, σεβασμός, αλτρουισμός, ανιδιοτέλεια, διαλλακτικότητα...

ΨΥΧΙΚΟΣ:

·         Αυτοπεποίθηση, ενεργοποίηση, λήψη αποφάσεων και ανάληψη πρωτοβουλιών

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ:

·         Κοινωνικές αρετές: συνεργασία, ομοψυχία, αξιοκρατία, ομόνοια, συλλογικό συμφέρον

·         Οικολογική συνείδηση και δράση

·         Αρετή της ανεκτικότητας: στη διαφορετική άποψη, ιδέα, θρησκεία....

·         Ευνομία

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ:

·         Συμμετοχή στα δικαιώματα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι

·         Διάλογος, πλουραλισμός

·         Υπεύθυνοι πολίτες, με ελεύθερο φρόνημα, γνώση και αίσθηση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ:

·         Συμμετοχή σε πολιτιστικούς συλλόγους

·         Αθλητικό ιδεώδες, ενασχόληση με τον αθλητισμό

ΕΘΝΙΚΟΣ:

·         Εθνισμός/Φιλοπατρία και όχι εθνικισμός

ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟΣ:

·         Οικουμενικό πνεύμα

·         Ευαισθητοποίηση για οικουμενικά προβλήματα (προσφυγικό, οικολογικό, παγκόσμια ειρήνη)

Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ

Δράσεις με τις οποίες το σχολείο μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση ενεργών πολιτών με δημοκρατικό ήθος: 

  Γνωστικά Μαθήματα/Αντικείμενα (Κοινωνιολογία, Πολιτική Παιδεία, Ιστορία...)
·         Κοινωνικό σχολείο
·         Δια βίου παιδεία
·         Διαπολιτισμική Εκπαίδευση
·         Κριτική της πληροφορίας
·         Διάλογος-Πλουραλισμός-αυτενέργεια μαθητών
·         Ομαδικές-διαθεματικές εργασίες για θέματα κοινωνικού ενδιαφέροντος
·         Περιβαλλοντική εκπαίδευση
·         Εθελοντισμός
·         Αθλητικές δράσεις
Τρόπος εορτασμού σχολικών εορτών
·         Μαθητικές Κοινότητες
·         Ευνομία (κανόνες, ποινές...)
·         Αγώνες Ρητορικής
·         Βουλή των Εφήβων
·         Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων
·         Προγράμματα ανταλλαγών μαθητών
·         Εναλλακτικά μοντέλα εκδρομών (αγροτουρισμός)
·         Σχολική-Ηλεκτρονική Εφημερίδα, Σχολικό Ραδιόφωνο...

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΔΩΡΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

Θεματικοί Κύκλοι για την Έκθεση: Οικογένεια

Μητέρα στα χρόνια της χολέρας

«Χαµένες µάχες». Ετσι συνόψιζε προ ημερών μια γνωστή μου εργαζόμενη μητέρα την καθημερινότητά της στην Ελλάδα του 2017. Η μητρότητα στα χρόνια της λιτότητας μοιάζει αποψιλωμένη, αποστραγγισμένη, αποστερημένη από πολλά από εκείνα που της εμφυσούν ζωή. Κανονικότητα, ασφάλεια, αυθορμητισμός, όνειρα, χρόνος, όλη αυτή η απλή, ζωογόνος «ρουτίνα» που δικαιούσαι να έχεις με το παιδί σου αναλώνεται τα τελευταία οκτώ χρόνια σε μια σειρά από ματαιώσεις, διαψεύσεις και μια υπερτροφική ηττοπάθεια.

Σύμφωνοι, οι μαμάδες του ελληνικού κραχ έχουν «φάει» μεγάλη ήττα. Λογικό, η οικονομική κρίση βλάπτει σοβαρά τις μητέρες. Και τα παιδιά. Καμία έκπληξη εδώ, η δυσθυμία και το άγχος της μητέρας είναι σχεδόν μοιραίο να μεταφυτευτούν στα τέκνα της (και εν συνεχεία στην κοινωνία). Λίαν ενδεικτικά τα στοιχεία μιας έρευνας που είχε δημοσιευθεί το 2013 στην αμερικανική επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences» σχετικά με τον αντίκτυπο που έχει μια παρηκμασμένη οικονομία στην οικογενειακή ζωή και ειδικότερα στη μητρική mentalité. Οι συντάκτες της έρευνας μελέτησαν τα στοιχεία της Fragile Families and Child Wellbeing Study (η οποία είχε καταγράψει τη ζωή 4.800 παιδιών που γεννήθηκαν σε 20 αμερικανικές πόλεις μεταξύ 1998 και 2000) και διαπίστωσαν ότι μεσούσης της αμερικανικής κρίσης οι μητέρες επεδείκνυαν σε πολύ μεγαλύτερη συχνότητα «αρνητική» συμπεριφορά προς τα τέκνα τους (είτε αυτό σημαίνει λεκτική είτε ακόμη και σωματική βία). Σύμφωνα μάλιστα με την καθηγήτρια της Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον Σάρα Μακ Λάναχαν, εκ των συντακτών της μελέτης, η ανασφάλεια είναι χειρότερη και από την ίδια τη δυστυχία: «Οι άνθρωποι μπορούν να προσαρμοστούν στις δύσκολες συνθήκες όταν ξέρουν τι να περιμένουν, ενώ ο φόβος και η αβεβαιότητα για το μέλλον είναι πιο δύσκολα διαχειρίσιμα».

Αν µη τι άλλο, η κρίση έφερε στο φως νέες φυλές μαμάδων. Οχι ότι πριν δεν υπήρχαν, αλλά αντιμετωπίζονταν σαν «ανοίκεια σχήματα μητρότητας». Σήμερα έχουν βγει - με ορμή και σφοδρότητα - από την ντουλάπα. Eίναι οι single mothers (από επιλογή, όχι από ατυχία). Είναι οι μαμάδες του ακατάσχετου brain drain (με το FaceTime, το WhatsApp και το Viber να παίρνoυν νύχτα-μέρα φωτιά). Είναι οι άνεργες (που έπειτα από χρόνια στην αγορά κλείστηκαν βιαίως στο σπίτι· τουλάχιστον η νέα χιλιετία τούς έχει εκχωρήσει το ακρωνύμιο SAHM, stay-at-home moms, αναμφιβόλως πιο σικ από το παλαιό, μάλλον θλιβερό «οικοκυρά»). Είναι οι μαμάδες που κατέφυγαν στην υιοθεσία και απολαμβάνουν επιτέλους τη συνενοχή και όχι τη συγκατάβαση.

Είναι οι διαζευγμένες, αυτές που ξεπήδησαν από τα λίαν αιμοσταγή διαζύγια του κραχ (όταν αντιλαμβάνεσαι ότι ο συμβίος σου δεν ήταν παρά ένας business associate και πως τέλος πάντων όλα αυτά που σας έφεραν κάποτε κοντά σήμερα αφορούν εξ ολοκλήρου την Εφορία). Είναι οι υπέργηρες supermoms (εκλεκτά μέλη της διαρκώς διογκούμενης δημογραφικής ομάδας των babysitter-grandparents) που μεγαλώνουν εγγόνια και «τσοντάρουν» αγόγγυστα για τρεις γενιές (συνήθως είναι εκείνες που έχουν τις πιο αλλοπρόσαλλες εργασιακές συνθήκες και βέβαια την πιο ανηλεή εργοδοσία: «Σου έχω πει χίλιες φορές ότι δεν μου αρέσει να μπαίνει ξυπόλυτος στην αμμοδόχο της παιδικής χαράς»). Είναι οι εργαζόμενες μαμάδες multitaskers που όσο και να παίζουν στα δάχτυλα τη νέα τεχνολογία, δεν μπορούν να προβλέψουν πότε η «φάση» θα εκπυρσοκροτήσει (υπενθυμίζω τη viral μητρότητα της #MomsRock συναδέλφου Σελάνας Βροντή που ενώ βρισκόταν εσχάτως στην πρώτη ζωντανή σύνδεσή της με την Deutsche Welle μιλώντας για την Documenta είδε την αγουροξυπνημένη τρίχρονη κόρη της να μπουκάρει στο πλάνο).

Θα ήταν, βέβαια, παράλειψη να μην αναγνωρίσουμε την πολυπληθέστερη φυλή μητέρων της εγχώριας κρίσης. Είναι αυτές που πατούν επάνω στα σπασμένα γυαλιά μιας οικονομικά και ηθικά απισχνασμένης κοινωνίας για να κτίσουν την κανονικότητα της μητρότητας. Αυτές που συνεχίζουν παρά τις χαμένες μάχες.

Η supermom του ελληνικού κραχ είναι τελικά εκείνη που γιορτάζει πανηγυρικά σήμερα. Αν δεν ήταν επικίνδυνα γελοίες οι συνδηλώσεις, θα την αποκαλούσα μάνα-survivor.

Λένα Παπαδημητρίου

Δημοσιεύθηκε στο BHmagazino την Κυριακή 14 Μαϊου 2017

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.        Σε κυριακάτικη εφημερίδα δημοσιεύτηκε το παραπάνω κείμενο. Να ενημερώσετε την τάξη σας για το περιεχόμενό του γράφοντας μια περίληψη 100 λέξεων.

2.        Να χαρακτηρίσετε με «Σωστό» ή «Λάθος» τις παρακάτω προτάσεις:

·         Η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει τόσο την εργαζόμενη μητέρα όσο και τα παιδιά.

·         Η εργαζόμενη μητέρα αντί για τη χαρά της μητρότητας βιώνει μια διάψευση προσδοκιών.

·         Η εργαζόμενη μητέρα διαχειρίζεται δημιουργικά το άγχος που βιώνει.

·         Η έλλειψη ασφάλειας και όχι η δυστυχία πυροδοτεί βίαιες συγκρούσεις στο οικογενειακό περιβάλλον.

·         Στις μέρες μας η μονογονεϊκή οικογένεια είναι θέμα επιλογής.

·         Τα ζευγάρια που αντιλήφθηκαν ότι τους ένωνε μόνο το χρήμα οδηγήθηκαν στο διαζύγιο.

·         Οι γιαγιάδες που αναλαμβάνουν την ανατροφή των εγγονιών  έχουν ελευθερία επιλογών.

·         Η πλειοψηφία των μαμάδων δεν απογοητεύεται, αλλά απολαμβάνει τη χαρά της μητρότητας.

·         Οι μαμάδες που δικαιούνται να γιορτάσουν είναι αυτές που καταφέρνουν να επιβιώσουν και να ανταποκριθούν στον ρόλο τους.

3.        «Η ανασφάλεια είναι χειρότερη και από την ίδια τη δυστυχία»: να αναπτύξετε το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε μια παράγραφο 70-90 λέξεων.

4.        Να εντοπίσετε τη δομή και τους τρόπους ανάπτυξης της 3ης και 4^ης παραγράφου.

5.        Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου.

6.        Να εντοπίσετε πέντε (5) λέξεις-φράσεις ειδικού λεξιλογίου και να αιτιολογήσετε τη χρήση τους.

7.        Να ενοπίσετε τρεις (3) φράσεις με συνυποδηλωτική σημασία και να τις αποδώσετε στην αντίστοιχη κυριολεκτική.

8.        Να εντοπίσετε τον κυρίαρχο τρόπο πειθούς στη 2^η παράγραφο του κειμένου και δυο μέσα που πιστοποιούν το είδος του.

9.        α) Να σχολιάσετε τον τίτλο του κειμένου, β) Να δώσετε έναν τίτλο χωρίς σχόλιο.

10.    α) Σε ποιο γραμματειακό είδος ανήκει το κείμενο; β) Να επισημάνετε τρία (3) γνωρίσματα που το πιστοποιούν.