Μαθαίνουμε καλύτερα, όταν δυσκολευόμαστε να μάθουμε!

Έχουμε την τάση να υποθέτουμε ότι αν μαθαίνουμε κάτι εύκολα, το μαθαίνουμε και καλά. Ειδικότερα στο σχολείο, οι εκπαιδευτικοί μένουν ικανοποιημένοι όταν τα παιδιά κατανοούν γρήγορα μια έννοια ή μια δεξιότητα και το ίδιο νιώθουν φυσικά και τα ίδια τα παιδιά. Το ζήτημα όμως είναι ότι, όταν είναι η μάθηση είναι πολύ εύκολη, στην πραγματικότητα μπορεί να μην μαθαίνουμε καθόλου.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ένας γνωστικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια που ονομάζεται Robert Bjork, βρήκε ένα στοιχείο που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι ψυχολόγοι σκέφτονται για την εκμάθηση. Στην πιο απλή μορφή του, είναι το κάτωθι: Μαθαίνουμε καλύτερα, όταν δυσκολευόμαστε να μάθουμε.

Σε μια σειρά από λεπτομερώς σχεδιασμένα πειράματα, ο Bjork έδειξε ότι όταν οι άνθρωποι μαθαίνουν κάτι γρήγορα, το μαθαίνουν επιφανειακά. Δηλαδή, ότι είναι πιθανότερο να το ξεχάσουν μακροπρόθεσμα. Επίσης, φανερώθηκε ότι αυτή, η νέα πληροφορία είναι λιγότερο πιθανό να ενσωματωθεί σε αυτά που ήδη γνωρίζουν, που σημαίνει ότι η νέα γνώση είναι λιγότερο "μετακινούμενη" - δηλαδή, δεν μπορεί εύκολα να μεταφερθεί και να εφαρμοσθεί σε άλλα προβλήματα.  

Σε ένα πείραμα, ζητήθηκε από δύο ομάδες μαθητών να μελετήσουν ένα απόσπασμα από ένα κείμενο, με σκοπό να το απομνημονεύσουν. Πριν το διαβάσουν, στη μία ομάδα μαθητών δόθηκε μία περίληψη που συνόψιζε τις πληροφορίες με την ίδια σειρά όπως το κείμενο, ενώ στην άλλη ομάδα δόθηκε μία περίληψη που έβαζε τις ίδιες πληροφορίες με διαφορετική σειρά. Οι συμμετέχοντες στην πρώτη ομάδα έδειξαν ότι έμαθαν το κείμενο καλύτερα - παρουσίασαν υψηλότερο σκορ στα τεστ ανάκλησης. Αλλά όταν στις δύο ομάδες δόθηκαν προβλήματα δημιουργικής φύσης που σχετίζονταν με το κείμενο - ένα είδος εργασιών που απαιτεί μια βαθύτερη κατανόηση του περιεχομένου του - η δεύτερη ομάδα είχε την υψηλότερη βαθμολογία. Η επιπλέον δυσκολία που αντιμετώπισε η δεύτερη ομάδα στην κατανόηση του κειμένου, το κατέστησε πιο δύσκολο στο να ανακληθεί, αλλά αυξήθηκε η κατανόησή της στο νόημά του. Αυτό σήμαινε ότι ήταν καλύτερα εξοπλισμένοι για να μεταδώσουν τις γνώσεις τους στα δημιουργικά προβλήματα.

Παρόμοια ευρήματα αφθονούν: Ψυχολόγοι στο Πρίνστον και το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα διαπίστωσαν ότι οι μαθητές θυμήθηκαν ότι, διάβαζαν καλύτερα όταν το υλικό ήταν τυπωμένο σε περίεργη και δύσκολη για ανάγνωση γραμματοσειρά. Και επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ έδωσαν σε ανθρώπους να λύσουν πάζλ-αναγραμματισμούς, ενώ τους εμπόδιζαν να συγκεντρωθούν, διαβάζοντας τους ταυτόχρονα μια σειρά τυχαίων αριθμών. Σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου που πραγματοποιούσε την ίδια εργασία, χωρίς κάτι να της αποσπά την προσοχή, αυτοί οι συμμετέχοντες εμφάνισαν μεγαλύτερη γνωστική ευελιξία, δηλαδή ήταν πιθανότερο να κάνουν διάφορες συσχετίσεις και ασυνήθιστες συνδέσεις. Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ότι, όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν απροσδόκητα εμπόδια, αντιδρούν, αυξάνοντας το "αντιληπτικό πεδίο" τους - κάνοντας δηλαδή ένα ψυχικό βήμα πίσω για να δουν την ευρύτερη εικόνα. Στην πραγματική ζωή, αυτό συμβαίνει όταν πηγαίνοντας στη δουλειά, εμποδίζεστε από διάφορα έργα που κάνουν στους δρόμους, οπότε αναγκάζεστε να χαρτογραφήσετε πνευματικά όλη την πόλη για να φτάσετε στον προορισμό σας.  

Ο Bjork επινόησε τη φράση "επιθυμητές δυσκολίες" για να περιγράψει την διαισθητική αντίληψη, ότι μαθαίνουμε καλύτερα όταν η μάθηση είναι δύσκολη. Το έργο του επηρέασε τον τρόπο σκέψης σχετικά με την εκπαίδευση. Συνιστά, για παράδειγμα, οι διδασκαλίες να έχουν χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε οι μαθητές να καταβάλουν μεγαλύτερη προσπάθεια να θυμηθούν ό,τι έμαθαν την προηγούμενη φορά. Η δυσκολία είναι επιθυμητή επειδή αναγκάζει τον εγκέφαλό μας να εργαστεί σκληρότερα στην κωδικοποίηση και ενσωμάτωση των πληροφοριών που έρχονται σε εμάς. Μας κάνει να σκεφτούμε, για να το θέσουμε απλά, και όσο πιο δύσκολο είναι να ανακαλέσουμε τις πληροφορίες, τόσο πιο καλά θυμόμαστε. Το ίδιο ισχύει σε ό,τι θέλουμε να κάνουμε, για να γίνουμε καλύτεροι.

http://www.psychologynow.gr/

H εντατική εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας "κρατά σε φόρμα" τον εγκέφαλο.

Όσοι κάνουν εντατικά μαθήματα για να μάθουν καλά μια ξένη γλώσσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, προκαλούν διόγκωση του εγκεφάλου τους, ιδίως ορισμένων συγκεκριμένων τμημάτων, σύμφωνα με μια νέα σουηδο-γερμανική επιστημονική έρευνα. Η μελέτη μάλιστα δείχνει ότι η εκμάθηση ξένων γλωσσών βοηθά τον εγκέφαλο να βρίσκεται σε φόρμα, απομακρύνοντας έτσι τον κίνδυνο πρόωρης εμφάνισης των συμπτωμάτων της νόσου Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Γιόχαν Μέρτενσον του Τμήματος Ψυχολογίας του πανεπιστημίου του Λουντ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό νευροεπιστήμης «NeuroImage», μελέτησαν μια ομάδα νεαρών μαθητών της Μεταφραστικής Ακαδημίας των Σουηδικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Ουψάλα, οι οποίοι καλούνται να μάθουν ξένες γλώσσες με πολύ ταχύ ρυθμό, που σπάνια συναντάται σε παρόμοια προγράμματα εκμάθησης. Οι σπουδαστές πρωί και βράδυ, ακόμα και τα σαββατοκύριακα, μαθαίνουν εντατικά ξένες γλώσσες.

Οι επιστήμονες, οι οποίοι μελέτησαν με τεχνικές νευροαπεικόνισης τους εγκεφάλους των εθελοντών αρχικά προτού ξεκινήσουν τα μαθήματα των διαφόρων ξένων γλωσσών που συνήθως δεν γνώριζαν καθόλου (όπως ρωσικά, αραβικά κ.α.) και στη συνέχεια μετά από τρεις μήνες μαθημάτων, διαπίστωσαν μια σειρά από σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλό αυτών των σπουδαστών.

Για να έχουν μέτρο σύγκρισης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν και μια δεύτερη ομάδα ελέγχου από σπουδαστές της ιατρικής, οι οποίοι επίσης μελετούσαν εντατικά, αλλά χωρίς να μαθαίνουν ξένες γλώσσες. Ενώ οι εγκέφαλοι αυτών των τελευταίων εθελοντών δεν εμφάνισαν καμία άξια λόγου αλλαγή μέσα σε ένα τρίμηνο, αντίθετα οι εγκέφαλοι των υποψήφιων μεταφραστών είχαν διογκωθεί σε συγκεκριμένες περιοχές. Η διόγκωση ήταν πιο αισθητή στον ιππόκαμπο (ο οποίος εμπλέκεται στην μάθηση νέων πραγμάτων και στον προσανατολισμό στο χώρο), καθώς και σε τρεις περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού.

Μάλιστα, προς έκπληξη των επιστημόνων, διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου αναπτύχθηκαν σε διαφορετικό βαθμό ανάλογα με το πόσο καλές ήσαν οι επιδόσεις των μαθητών στην εκμάθηση της ξένης γλώσσας και πόση προσπάθεια είχαν καταβάλει για να τα καταφέρουν.

Όσο πιο μεγάλη ήταν η διόγκωση του εγκεφάλου στις προαναφερόμενες περιοχές του φλοιού και του ιππόκαμπου, τόσο καλύτερες ήσαν οι μεταφραστικές ικανότητες των σπουδαστών. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η νόσος Αλτσχάιμερ εμφανίζεται με καθυστέρηση σε ανθρώπους που είναι δίγλωσσοι ή πολύγλωσσοι στην καθημερινότητά τους. «Η εκμάθηση ξένων γλωσσών είναι ένας καλός τρόπος να κρατά κανείς τον εγκέφαλό τους σε φόρμα», δήλωσε ο Μέρτενσον.

http://www.kathimerini.gr/