Nεοελληνική Γλώσσα: Η αξιολόγηση της περίληψης

(απόσπασµα από "Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων στο Ενιαίο Λύκειο, Αθήνα 2001")

1. Το περιεχόµενο της περίληψης (12/25)

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

• Η σύλληψη του νοηµατικού κέντρου του κειµένου.

• Η επιλογή των σηµαντικών ιδεών-πληροφοριών του κειµένου.

• Η πληρότητα κατανόησης του κειµένου.

Αδυναµίες στο περιεχόµενο θεωρούνται:

• Αδυναµία κατανόησης ή απόκλιση από το νοηµατικό κέντρο του κειµένου.

• Επιλογή δευτερευουσών ιδεών-πληροφοριών σε βάρος των κύριων- σηµαντικών.

• Η ατελής (µερική) κατανόηση του κειµένου.

2. Η γλώσσα και το ύφος της περίληψης (8/25)

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

• Η χρήση του κατάλληλου ύφους για τη συγκεκριµένη µορφή κειµένου (πληροφοριακό ύφος).

• Η ικανότητα πύκνωσης του κειµένου µέσα από διάφορες τεχνικές (γενίκευση, αναδιατύπωση κτλ.).

• Η ορθή χρήση της γλώσσας στο επίπεδο της ορθογραφίας, της στίξης, της σύνταξης και του λεξιλογίου.

Αδυναµίες στη γλώσσα και το ύφος θεωρούνται:

• Η αξιολόγηση µε την άσκηση άµεσης ή έµµεσης κριτικής-σχολιασµού στις ιδέες-πληροφορίες του κειµένου.

• Η αυτούσια-στείρα µεταφορά λέξεων και φράσεων του αρχικού κειµένου στην περίληψη.

• Οι αποκλίσεις από τους κανόνες της Νεοελληνικής Γραµµατικής και του Συντακτικού της νέας ελληνικής στην ορθογραφία, στη στίξη, στη σύνταξη και στο λεξιλόγιο (επαναλήψεις, ασάφειες, έλλειψη ακριβολογίας κτλ.).

3. Η δοµή του περιληπτικού κειµένου (5/25)

Θετικά στοιχεία θεωρούνται:

• Η ικανότητα παρακολούθησης ή αναδιοργάνωσης της δοµής του αρχικού κειµένου και η παρουσίαση µε λογική ακολουθία των βασικών ιδεών.

• Η σύνταξη ενός κειµένου µε οµαλή ροή και συνοχή.

• Η επιτυχής χρήση των διαρθρωτικών λέξεων ή φράσεων. Αδυναµίες στη δοµή θεωρούνται:

• Η τυποποιηµένη µεταφορά της πορείας του αρχικού κειµένου που οδηγεί σε µακροσκελή περίληψη.

• Η άτακτη παράθεση των ιδεών-πληροφοριών του κειµένου.

• Η έλλειψη συνοχής και αλληλουχίας µεταξύ των µερών-προτάσεων της περίληψης. 

Πανελλήνιες Εξετάσεις: Τα θέματα της Έκθεσης από το 1983...

1983
1) Στις μέρες μας αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η ανάγκη συμμετοχής των νέων σε διάφορους τομείς της πνευματικής, της οικονομικής και γενικότερα της κοινωνικής δραστηριότητας. Εκτιμώντας γενικά το δεδομένο αυτό, απάντησε στα ακόλουθα ερωτήματα:
α) Διαθέτουν και γιατί οι σύγχρονοι νέοι την ωριμότητα που απαιτείται για το ρόλο αυτό;
β) Με ποιες ιδιότητες, χαρακτηριστικές της ηλικίας τους, μπορούν να επωμισθούν την ευθύνη αυτή;
γ) Με ποιους συγκεκριμένους τρόπους είναι σε θέση να συμβάλουν, ατομικά και συλλογικά, στην αντιμετώπιση και επίλυση κοινών προβλημάτων;
2) "Ταύτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί και αμαθείς και πλούσιοι και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσομεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν και όλοι μαζί, και να μη λέγει ούτε ο δυνατός "εγώ", ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγει ο καθείς "εγώ"; Όταν αγωνιστεί μόνος του και φκιάσει ή χαλάσει, να λέγει "εγώ", όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκιάνουν, τότε να λένε "εμείς". Είμαστε εις το "εμείς" και όχι εις το "εγώ". Και εις το εξής να μάθομεν γνώση, αν θέλομεν να φκιάσομεν χωριόν, να ζήσομεν όλοι μαζί".
Να εκτιμήσετε το συγκεκριμένο τύπο του πολίτη, ο οποίος προκύπτει από το παράθεμα αυτό του Μακρυγιάννη, προσέχοντας ιδιαίτερα τις επόμενες εκφράσεις που σχηματίζουν κλίμακα: α) "...όλοι μαζί...όσοι αγωνιστήκαμεν..." (κοινή η πατρίδα αναγκαία η αγωνιστική συνεισφορά). β) " Είμαστε εις το "εμείς" και όχι εις το "εγώ" (συλλογική, όχι ατομική πολιτική συνείδηση). γ) " να μάθομεν γνώση" (φρόνηση και παιδεία, για να"φκιάσομεν χωριόν" μετά τον αγώνα).
3) Στις σχετικές οδηγίες για τη σύνταξη των εκθέσεων στα λύκεια υπάρχει η εξής πρόταση: " Στις εκθέσεις η ικανότητα να διατυπώνει κάποιος ορθά και καλαίσθητα όσα σκέπτεται, πιστεύει και θέλει δεν προϋποθέτει συγγραφικά χαρίσματα, αλλά είναι κάτι που με συστηματική προσπάθεια και σωστή καθοδήγηση μπορεί να το πετύχει ο κάθε μαθητής".
Σχολιάστε την πρόταση αυτή με βάση τη δική σας συνολική σχολική πείρα.
Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την πρόταση αυτή και γιατί; Η σχολική πράξη βεβαιώνει ή αναιρεί την πρόταση αυτή και γιατί;
Τι σημαίνει κατά τη γνώμη σας,"διατυπώνω τις σκέψεις μου ορθά και καλαίσθητα" και πώς εφαρμόζεται στην επιστήμη που διαλέγετε να σπουδάσετε.
1984
"Ποτέ άλλοτε οι στέγες των σπιτιών των ανθρώπων δεν ήτανε τόσο κοντά η μία στην άλλη, όσο είναι σήμερα, κι όμως ποτέ άλλοτε οι καρδιές των ανθρώπων δεν ήταν τόσο μακριά η μία από την άλλη, όσο είναι σήμερα".
1985
"Ο άνθρωπος, ο αποφασισμένος να μάθει πολλά γράμματα και να διαπρέψει σε μια επιστήμη ή σε μια τέχνη, δεν αποβλέπει πια, κατά την επικρατούσα άποψη, στην προσωπική του μόνο ευδοκίμηση. Προσφέρει και στους άλλους πολύτιμη αρωγή". Κάθε άποψη η οποία θα είναι τεκμηριωμένη θεωρείται δεκτή.
1986
"Υποθέστε ότι με την επιτυχία σας στις εξετάσεις αναγκάζεστε, για το χρονικό διάστημα των σπουδών σας, να μετοικήσετε και να βρεθείτε μακριά από το οικείο περιβάλλον σας. Αν σας δινόταν η δυνατότητα να δημιουργήσετε έναν κύκλο ανθρώπων, μέσα στον οποίο θα θέλατε να ζείτε, κυρίως τον εξωσπουδαστικό χρόνο σας, σε ποια κριτήρια θα βασίζατε την επιλογή των προσώπων που θα συγκροτούσαν το νέο περιβάλλον σας; Ας σημειωθεί ότι δεν ενδιαφέρει η περιγραφή συγκεκριμένων ανθρώπινων τύπων, αλλά η διατύπωση και η αιτιολόγηση των αρχών επιλογής, καθώς και η σύνθεση των χαρακτηριστικών που θα έπρεπε, κατά την άποψή σας, να συγκεντρώνει αυτός ο μικρόκοσμος, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνικής ζωής σας πέρα από το στενό πλαίσιο των σπουδών σας".
1987
"Είχα δύο αγάλματα περίφημα, μια γυναίκα κι ένα βασιλόπουλο, ατόφια -φαίνονταν οι φλέβες, τόση εντέλειαν είχαν. Όταν χάλασαν τον Πόρο, τα'χαν πάρει κάτι στρατιώτες, και στ' 'Αργος θα τα πουλούσαν κάτι Ευρωπαίων- χίλια τάλαρα γύρευαν...
Πήρα τους στρατιώτες, τους μίλησα: "Αυτά και δέκα χιλιάδες τάλαρα να σας δώσουνε, να μην καταδεχτείτε να βγουν από την πατρίδα μας. Γι' αυτά πολεμήσαμε "".
Με βάση το παραπάνω απόσπασμα του Μακρυγιάννη να αναπτύξετε τις προσωπικές σας σκέψεις λαβαίνοντας υπόψη και τα ακόλουθα ερωτήματα:
α) Πώς αντιλαμβάνεστε τη στάση του Μακρυγιάννη και ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η σημασία της;
β) Βρίσκετε ότι έχουν επικαιρότητα σήμερα τα λόγια του;
1988
"Είναι μέσα στη φύση των νέων, στην αδιάφθαρτή τους αγνότητα να πιστεύουν στο τέλειο και, όταν βλέπουν τις αδυναμίες ή τα ελαττώματα των μεγαλυτέρων τους, να πιστεύουν πως αυτοί, όταν κάποτε πάρουν τη δύναμη στα χέρια τους, θα ξεριζώσουν την κάθε κακία και θα πλάσουν έναν κόσμο δίχως καμιάν ατέλεια και αδικία".
α) Να διατυπώσετε τις απόψεις σας για τις θέσεις που περιέχονται στο απόσπασμα αυτό.
β) Νομίζετε ότι οι νέοι σήμερα έχουν τη διάθεση και τη δυνατότητα να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου;
1989
Στην κρίσιμη εποχή που ζούμε, οι διαφορές και οι ιδιαιτερότητες των κρατών και των εθνών (πολιτισμικές, πολιτικές, κοινωνικές, και άλλες) επιβάλλεται να αποτελούν όχι αφορμές για άγονη αντιπαράθεση και βίαιες συγκρούσεις αλλά παράγοντες για την πρόοδο και την ευημερία της ανθρωπότητας. Να αναπτύξετε τις απόψεις σας για τη θέση αυτή και να αναφέρετε τρόπους με τους οποίους αυτές οι διαφορές μπορούν να λειτουργήσουν γόνιμα και δημιουργικά.
1990
1) Με δεδομένη την πρόοδο που παρατηρείται στην πορεία για την ευρωπαϊκή ενοποίηση, επισημαίνεται από ορισμένους ο κίνδυνος απώλειας της εθνικής ταυτότητας των ευρωπαϊκών λαών. Πιστεύετε ότι ευρωπαϊκή ενοποίηση και εθνική ταυτότητα είναι έννοιες που αποκλείει η μία την άλλη; Να αναπτύξετε τεκμηριωμένα τις απόψεις σας.
2) Η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος ως αντικείμενο γενικού προβληματισμού, αποτελεί θέμα καθημερινής ειδησεογραφίας, συζητήσεων, αλλά και συγκεκριμένων προτάσεων για την αντιμετώπισή της. Αναπτύξετε τις απόψεις σας σχετικά με το ρόλο της τεχνολογικής εξέλιξης στην καταστροφή, αλλά και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
3) Η διάδοση των ναρκωτικών έχει λάβει στις μέρες μας απειλητικές διαστάσεις και όλες σχεδόν οι χώρες λαμβάνουν μέτρα στο εσωτερικό τους και συντονίζουν τις ενέργειές τους σε διεθνές επίπεδο για την αντιμετώπιση της σύγχρονης αυτής μάστιγας. Πώς, κατά τη γνώμη σας, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικότερα η διάδοση των ναρκωτικών και ποια πρέπει να είναι η στάση της κοινωνίας και της πολιτείας απέναντι στα εξαρτημένα απ' αυτά άτομα.

Διαβάστε εδώ τα υπόλοιπα θέματα

Στο κυνήγι της ευτυχίας!

Ευτυχία. Μια κατάσταση που όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως εθνικότητας, γένους, ηλικίας ή θρησκείας, παλεύουμε να φτάσουμε. Ακόμα και τα πιο σύγχρονα όργανα μέτρησης δεν μπορούν να μετρήσουν πόσο ευτυχισμένοι είμαστε, όμως εμείς εξακολουθούμε να την κυνηγάμε με κάθε κόστος. Δουλεύουμε ατελείωτες ώρες κλεισμένοι σε ασφυκτικά γραφεία, υπομένουμε ανθρώπους που υπό άλλες συνθήκες δεν θα θέλαμε στη ζωή μας καταπιέζοντας το παρόν μας για τα όνειρα του αύριο. Κι έπειτα από όλες αυτές τις θυσίες κάποιοι τη βρίσκουμε. Άλλοι όχι. Και μερικοί ίσως να μην καταλάβουμε καν ότι κάποια στιγμή πήραμε μια γεύση από αυτή.

            Το ερώτημα «τι είναι ευτυχία για τον σύγχρονο άνθρωπο;» στερείται νοήματος. Για καθέναν από εμάς «ευτυχία» σημαίνει κάτι διαφορετικό. Η έννοια της σχηματίζεται στο μυαλό μας με βάση τους προσωπικούς μας στόχους, τα ιδανικά και τις φιλοδοξίες μας. Βέβαια, υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις οι οποίες μπορούν να μας φέρουν πιο κοντά σε αυτήν. Μια δημοκρατική κοινωνία είναι- θεωρητικά τουλάχιστον-  το καταλληλότερο μέρος για να αφουγκραστεί κάποιος την ευτυχία του. Γιατί, όμως, οι άνθρωποι εξακολουθούμε να νιώθουμε δυστυχισμένοι;

            «Τα λεφτά δεν φέρνουν την ευτυχία» λέει εδώ και πολλά χρόνια ο λαός. Παρόλο που κατανοεί, λοιπόν, την αλήθεια, αρνείται να την υιοθετήσει στον τρόπο ζωής του. Έτσι, προτεραιότητα του γίνεται ο υλικός ευδαιμονισμός. Στις σύγχρονες καταναλωτικές κοινωνίες που ζούμε, η ευμάρεια θεωρείται κριτήριο ευτυχίας και καταξίωσης. Όσα περισσότερα υλικά αγαθά συγκεντρώνει κάποιος στα χέρια του, τόσο πιο σπουδαίος θεωρείται. Γι’ αυτό, και στις περιόδους οικονομικής κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε σήμερα,  ο άνθρωπος φαίνεται ακόμα πιο μονόχνοτος και μίζερος, καθώς πιστεύει πως η ευτυχία του απομακρύνεται. Που να ‘ξερε πως ούτως ή άλλως με αυτή του τη νοοτροπία δεν θα την πλησίαζε ποτέ ουσιαστικά…

            Οι συνέπειες της επίδρασης του χρήματος στον άνθρωπο αποτελούν τα εμπόδια που μας φράζουν τον δρόμο για την ευτυχία μας. Τα πνευματικά και ψυχικά χαρίσματα περνούν συνήθως σε δεύτερη μοίρα ή απαρατήρητα, μεταμορφώνοντας τον άνθρωπο σε μηχανή παραγωγής πλούτου. Όπου κι αν κοιτάξουμε γύρω μας (και μέσα μας) είναι εμφανής η αλλοτρίωση. Οι εξαντλητικοί ρυθμοί και η υπερεργασία δεν εξαλείφουν μόνο τον ελεύθερο χρόνο μας, αλλά καταστρέφουν και τις ανθρώπινες σχέσεις. Οι γκρίζες πόλεις εναρμονίζονται τότε με τις γκρίζες καρδιές μας και τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας ακμάζουν · η απληστία ευνοεί τη βία κάθε μορφής, είτε αυτή μεταφράζεται σε αγενή συμπεριφορά απέναντι στον άλλον είτε σε κρούσματα εγκληματικότητας. Εξάλλου, δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η πρώτη αιτία πολέμων διαχρονικά είναι το χρήμα.

            Η λύση στο πρόβλημα αναζήτησης της ευτυχίας δόθηκε εκατοντάδες χρόνια πριν από έναν αρχαίο ιστορικό που μελετούν εκτενώς οι μαθητές της πρώτης λυκείου. «Εκείνον που μπορεί να αποκτά  χρήματα με το δίκαιο και να τα χρησιμοποιεί με το καλό, αυτόν εγώ το θεωρώ ευτυχισμένο» λέει ο Ξενοφώντας, επίκαιρος παρά ποτέ. Μαθαίνοντας από μικρή ηλικία πώς να διαχειριζόμαστε σωστά τα χρήματα θα μπορέσουμε να ξεφύγουμε από την παγίδα του καταναλωτισμού. Αυτά τα πολύχρωμα χαρτιά και οι πλαστικές κάρτες δεν έχουν από μόνα τους την δύναμη να μας εξουσιάζουν· για ό, τι μπορούν να αλλάξουν στη ζωή μας ευθυνόμαστε αποκλειστικά εμείς.

            Η ζωή δεν είναι χρήμα αλλά σχέσεις. Σχέσεις με τους άλλους, με τη φύση, με τις ιδέες, με τον εαυτό μας. Εκεί οφείλουμε να επικεντρωθούμε για να μάθουμε, να θεραπευτούμε από την ανία και τον εγωκεντρισμό μας και να γίνουμε τελικά ευτυχισμένοι.

Χριστίνα Δρίκου

μαθήτρια της Α’ Λυκείου

Μελλοντικοί δημοσιογράφοι...

   Zούμε σε μια κοινωνία η οποία έχει πάρα  πολλά  στερεότυπα και προκαταλήψεις. Ένα από αυτά είναι να εργάζεσαι ως δημοσιογράφος. Πολλοί άνθρωποι καθημερινά ασκούν κριτική στους δημοσιογράφους και τους αποκαλούν «τσιράκια» των κομμάτων και υποχείρια πολλών βουλευτών. Αλλά, σήμερα θα σας αποδείξω με ποιες προϋποθέσεις είναι προνόμιο να είσαι δημοσιογράφος.

   Αρχικά, το προνόμιο αυτό εξαρτάται από κάποιους απλούς κανόνες που χαρακτηρίζονται ως δημοσιογραφική δεοντολογία. Πρώτον, ένας καλός δημοσιογράφος θα πρέπει να διασταυρώνει τις ειδήσεις από έγκυρες πηγές για να μην υπάρξει λανθασμένη πληροφόρηση. Επίσης, κάτι πολύ σημαντικό είναι η συνείδηση ευθύνης, δηλαδή ο άνθρωπος να αγωνίζεται όσο περισσότερο μπορεί για να ασκεί λειτούργημα και όχι επάγγελμα.

   Ακόμα, ένας δημοσιογράφος είναι αναγκαίο να έχει σεβασμό απέναντι στις απόψεις των άλλων, αλλά και να μην παραβιάζει την ιδιωτική ζωή του καθενός. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να είναι αντικειμενικός, να μην συκοφαντεί τον κόσμο και να μην σπιλώνει υπολήψεις λόγω κάποιου μίσους ή κάποιας έχθρας.

   Επιπρόσθετα, πάνω από όλα ένας δημοσιογράφος πρέπει να είναι δίκαιος, αμερόληπτος, να αναγνωρίζει τα λάθη του και φυσικά να αποκαθιστά την αδικία, όταν αυτό είναι απαραίτητο. Τέλος, ο πιο σημαντικός κανόνας σε σχέση με τους παραπάνω είναι ο δημοσιογράφος να λειτουργεί σύμφωνα με το ασυμβίβαστο του δημοσιογραφικού επαγγέλματος.

   Εν κατακλείδι, θα ήθελα να σας πω ότι είναι ένα δύσκολο και απαιτητικό επάγγελμα αλλά είναι στο χέρι σας κάθε φορά πριν φύγετε για ένα ρεπορτάζ να παίρνετε μαζί σας την αλήθεια, γιατί δυστυχώς υπάρχουν πολλοί που αμαυρώνουν τον κύκλο μας.

      Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας. Καληνύχτα !!!

 Γιώργος Σαρλάνης