Επίπεδα Επαγγελματικής Ικανοποίησης και Τεχνικές Αντιμετώπισης Ψυχοπιεστικών Εργασιακών Συνθηκών από Έλληνες Αστυνομικούς Υπαλλήλους

13ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 

της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας 

"Από τις Ατομικές Διαφορές στη Διαφορετικότητα"
25-29 Μαϊου 2011, Φιλοσοφική Σχολή, Πανεπιστημιούπολη, Αθήνα

 

Επίπεδα Επαγγελματικής Ικανοποίησης και 
Τεχνικές Αντιμετώπισης Ψυχοπιεστικών Εργασιακών Συνθηκών από Έλληνες Αστυνομικούς Υπαλλήλους 
 
Θεοδώρα Αναγνωστοπούλου
Αλέξανδρος - Σταμάτιος Αντωνίου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση των πηγών εργασιακού στρες, των σωματικών συμπτωμάτων που συνοδεύουν την εκδήλωσή του, των στρατηγικών αντιμετώπισής του αλλά και των επιπέδων επαγγελματικής ικανοποίησης των Ελλήνων Αστυνομικών. Συγκεκριμένα εξετάζεται σε ποιο βαθμό οι μεταβλητές αυτές επηρεάζονται από ορισμένα δημογραφικά χαρακτηριστικά (φύλο, ηλικία, οικογενειακή κατάσταση), καθώς και από χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την εργασία στο Αστυνομικό Σώμα (χρόνια προϋπηρεσίας, βαθμός, θέση εργασίας). Το μέγεθος του δείγματος είναι 160 αστυνομικοί και τα ψυχομετρικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι τα ακόλουθα: Police Stress Inventory, Job Satisfaction Scale, Occupational Stress Indicator και The Revised Ways of Coping Checklist/WCCL-R. Από τα ευρήματα της έρευνας συνάγεται ότι οι Έλληνες αστυνομικοί του δείγματος βιώνουν εργασιακό στρες το οποίο οφείλεται κυρίως σε οργανωσιακούς παράγοντες (φόρτος εργασίας, ογάνωση Υπηρεσίας, έλλειψη υποστήριξης από τη Διοίκηση) και διαφοροποιείται ως προς την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και τη θέση εργασίας. Η εκδήλωση του μερικές φορές συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, τα οποία καθίστανται περισσότερο έκδηλα στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες και στους έγγαμους. Ωστόσο, σε γενικές γραμμές φαίνεται να χρησιμοποιούν θετικές στρατηγικές αντιμετώπισης των ψυχοπιεστικών εργασιακών συνθηκών, οι οποίες ομοίως διαφοροποιούνται ως προς το φύλο, την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και τη θέση εργασίας. Όσον αφορά στην επαγγελματική τους ικανοποίηση, προκύπτει ότι προέρχεται κυρίως από οργανωσιακούς παράγοντες (συνθήκες εργασίας, σχέσεις με τη Διεύθυνση, τον προϊστάμενο και τους συναδέλφους, μισθός, ώρες εργασίας, σιγουριά που τους δίνει η δουλειά τους) και λιγότερο από την ικανοποίηση των ατομικών τους επιδιώξεων. Όπως αναμενόταν, όσο υψηλότερο είναι το εργασιακό στρες τόσο χαμηλότερη είναι η επαγγελματική ικανοποίηση. Τα ανωτέρω ευρήματα γεννούν προβληματισμούς και καθιστούν επιτακτική την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου σε οργανωσιακό και σε ατομικό επίπεδο. 

Για να δείτε το πρόγραμμα του συνεδρίου πατήστε εδώ 

To στρες μετά από ψυχο-τραυματικό γεγονός στους αστυνομικούς.

Ο όρος «στρες μετά από ψυχο-τραυματικό γεγονός» (PTSD) χρησιμοποιείται διεθνώς για να δηλώσει την ψυχική κατάσταση στην οποία περιέρχεται το άτομο μετά το καταστροφικό συμβάν και η οποία εξακολουθεί, κατά το πλείστον, να υφίσταται για μακρό χρονικό διάστημα και μετά την παρέλευσή του. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία έχει προσδιορίσει έναν μεγάλο αριθμό συμπτωμάτων του. Μεταξύ των συνηθέστερα εμφανιζόμενων περιλαμβάνονται διαταραχές ύπνου (π.χ. εφιάλτες), συνεχείς επαναβιώσεις του τραυματικού γεγονότος, μειωμένη ικανότητα μνημονικής ανάκλησης, σοβαρή δυσχέρεια συγκέντρωσης (ιδίως σε περιπτώσεις πνευματικής εργασίας), έμμονες και ενοχλητικές σκέψεις, ισχυρή εσωτερική ένταση, καταθλιπτικά σύνδρομα, παράνοιες, αποξένωση, καθώς και πλήθος διενέξεων στις διαπροσωπικές σχέσεις (Αντωνίου, 2001).

Σε έρευνα των συνεπειών της βομβιστικής επίθεσης στο “Oklahoma City Federal Building” διαπιστώθηκαν υψηλά ποσοστά της δυσλειτουργίας του του στρες που εκδηλώνεται μετά από ψυχο-τραυματικό γεγονός. Τα ποσοστά ποικίλαν ανάλογα με τις προηγούμενες εμπειρίες και τη θέση εργασίας των επιζώντων (North et al., 1999). Δεν υπάρχει αμφιβολία, όμως, ότι οι αστυνομικοί ως επαγγελματική κατηγορία είναι εκτεθειμένοι στο χρόνιο στρες σε μεγαλύτερο βαθμό από τις άλλες επαγγελματικές ομάδες. Κατά συνέπεια, βιώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό αυτά τα συμπτώματα (Waters & Ussery, 2007). Παρατηρείται, λοιπόν, ότι οι προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες που έχουν βιώσει μπορεί να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον τρόπο, αλλά και στην ανθεκτικότητά τους να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα του στρες, όταν αυτά εκδηλωθούν μετά από τραυματικά γεγονότα (Leonard & Alison, 1999).

            Οι Robinson, Sigman & Wilson (1997), διεξήγαγαν μια έρευνα με στόχο τη διερεύνηση των συμπτωμάτων του στρες που εκδηλώνεται μετά από ψυχο-τραυματικό γεγονός, τα οποία εμφανίζονται σε αστυνομικούς οι οποίοι υπηρετούν στα προάστια και όχι στο κέντρο των μεγαλουπόλεων. Σημειώθηκε ένα ποσοστό της τάξεως του 13% που σχετίζεται με τα συμπτώματα, το οποίο υποδείκνυε έναν αξιοσημείωτο βαθμό νοσηρότητας, με ενδείξεις απουσίας από τον εργασιακό χώρο, επίδρασης στην επαγγελματική υγεία, αλλά και στην οικογενειακή λειτουργία.  

            Ο Green (2004) προβάλλει μια ενδιαφέρουσα επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο βιώνουν το στρες μετά από ψυχο-τραυματικό γεγονός οι αστυνομικοί στη Μεγάλη Βρετανία, την οποία εμπλουτίζει με παραδείγματα περιπτώσεων που σχετίζονται με την ιδιαίτερη φύση του επαγγέλματος και μπορεί να οδηγήσουν σε αυτό. Πολλές περιπτώσεις έχουν προκληθεί μετά την καταδίωξη με ιλιγγιώδη ταχύτητα με αυτοκίνητο ή μηχανή, την επίθεση και την απειλή της ίδιας τους της ζωής και την αντιμετώπιση ενός ξαφνικού θανάτου. Δηλώνεται ότι μετά από αυτά τα περιστατικά μπορεί να βασανίζονται για μήνες από αυπνίες, εφιάλτες, αναλαμπές και πονοκεφάλους. Επιπλέον, βρίσκουν διέξοδο στην κατανάλωση αλκοόλ και στο κάπνισμα για να ανακουφιστούν από το τραύμα. Παρουσιάζουν διάσπαση προσοχής, είναι αρκετά ευερέθιστοι ή αδιάφοροι, γεγονός που οδηγεί πολλές φορές σε συγκρούσεις με το σύντροφό τους. Τονίζεται ότι τα συμπτώματα αυτά δε διαφοροποιούνται ανά φύλο. Ενδεικτικό, όμως, είναι το παράδειγμα μιας αστυνομικού η οποία αναφέρει πως δεν επέστρεψε ποτέ στη δουλειά της, ενώ οπουδήποτε έβλεπε στολή αστυνομικού πάθαινε κρίσεις πανικού. Τέλος, θεωρείται ότι είναι έξι φορές υψηλότερα στους αστυνομικούς απ’ ό,τι στο κοινωνικό σύνολο (Antoniou, 2009). 

  

Βιβλιογραφική Πηγή

Αναγνωστοπούλου, Θ. (2010). Εργασιακό Στρες και Επαγγελματική Ικανοποίηση Αστυνομικών Υπαλλήλων. Μια πρόταση συμβουλευτικής παρέμβασης. Αθήνα: Μεταπτυχιακή Εργασία στο ΠΜΣ "Συμβουλευτική & Επαγγελματικός Προσανατολισμός"

Η ιδιαίτερη φύση του αστυνομικού επαγγέλματος.

Η εργασία του αστυνομικού χαρακτηρίζεται από την ιδιαίτερη φύση της (Wright, Powell & Ridge, 2006), πηγή εργασιακού στρες αλλά ταυτόχρονα και επαγγελματικής ικανοποίησης. Συνάδει με τη φυσική απειλή, τη βία, τη διαρκή έκθεση στον κίνδυνο, καθώς και την αντιμετώπιση διαρκώς νέων και πρωτόγνωρων καταστάσεων (Wright et al., 2006).

            Κατά τους Kop et al. (1999),  η φύση του επαγγέλματος σχετίζεται με συναισθηματικά απαιτητικές καταστάσεις. Καταρχάς, ενδέχεται να ενημερώσουν  συγγενείς για έναν ξαφνικό θάνατο, να παραστούν σε νεκρώσιμες ακολουθίες ή να έρθουν αντιμέτωποι με αυτοκτονίες, μοιραία ατυχήματα, τη σεξουαλική κακοποίηση ή την παρενόχληση ανηλίκων. Παράλληλα, συναναστρέφονται με ειδικές ομάδες πληθυσμού, όπως χρήστες ναρκωτικών ουσιών και αλκοολικούς με απότοκο τη συχνή μεσολάβησή τους σε συγκρούσεις (Violanti & Aron, 1993). Συχνά έρχονται αντιμέτωποι με βίαιους και ανταγωνιστικούς πολίτες, όπως, επίσης, και με θύματα που έχουν εξωπραγματικές ανάγκες και παράλογες απαιτήσεις (Kingshott et al., 2004).

Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι ο κίνδυνος που ελλοχεύει κατά τη διάρκεια άσκησης του καθήκοντος από τρομοκρατικές και βίαιες επιθέσεις. Καθημερινά απειλείται η φυσική τους ακεραιότητα και είναι διαρκώς εκτεθειμένοι στη βία και στον κίνδυνο (Brown & Fielding, 1999). Τέλος, ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στην περίπτωση θανάτου ενός συναδέλφου ή στην ανάγκη να αφαιρέσουν οι ίδιοι τη ζωή κάποιου σε έκτακτες καταστάσεις (Coman & Evans, 1991ž Violanti & Aron, 1993). Σε λιγότερο βαθμό επισημαίνονται τα επιχειρησιακά καθήκοντα, όπως η  σύλληψη ενός βίαιου προσώπου, η εμφάνιση στο δικαστήριο και η χρήση δύναμης (Biggam et al., 1997).

Οι απειλητικές προκλήσεις απεικονίζουν προσδοκίες για μια επερχόμενη συμφορά, μια κατάσταση ανησυχίας και συχνά συνοδεύονται από δηλώσεις όπως «Τι θα γινόταν εάν..» ή «ελπίζω..». Αντανακλούν μια αίσθηση αβεβαιότητας, ένα δίλημμα στους αστυνομικούς, όταν αντιλαμβάνονται τον ενδεχόμενο κίνδυνο ο οποίος έρχεται σε σύγκρουση με τις απαιτήσεις και τα αποτελέσματα της δεδομένης κατάστασης. Συχνά σκέφτονται πρώτα το χειρότερο σενάριο και μετά λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα αντιμετώπισης (Anshel, 2000). Οι προαναφερθείσες καταστάσεις απαιτούν μια αίσθηση πρόνοιας, προβλεψιμότητας και ελέγχου της κατάστασης (Terry, 1991).

Μια πρόσφατη έρευνα του Manzoni (2006) εξέτασε το βαθμό στον οποίο η βία ανάμεσα στην αστυνομία και στους πολίτες επηρεάζεται από το στρες των αστυνομικών. Το συμπέρασμα ήταν ότι παρόλο που το στρες και η χρήση δύναμης σχετίζονταν, τα «λειτουργικά καθήκοντα» ήταν τα μόνα που προέλεγαν τη χρήση δύναμης. 

Βιβλιογραφική Πηγή:

Αναγνωστοπούλου, Θ. (2010). Εργασιακό Στρες και Επαγγελματική Ικανοποίηση Αστυνομικών Υπαλλήλων. Μια πρόταση συμβουλευτικής παρέμβασης. Αθήνα: Μεταπτυχιακή Εργασία στο ΠΜΣ "Συμβουλευτική & Επαγγελματικός Προσανατολισμός"